الجـواب وبـالله الـتوفـیق

زمینی عشری و خراجی به آن دسته از زمین‌هایی اطلاق می‌شود که حکومت اسلامی بر آنها سیطره پیدا کرده است با این تفاوت، که زمین عشری به آن قطعه از زمین‌هایی اطلاق می‌شود که با جنگ و کارزار تحت تسلّط و سیطره مسلمانان در آمده است و امام آنها را بین جنگ‌جویان تقسیم کرده یا اهل آن زمین، مسلمان شده‌اند و امام زمین‌ها را در اختیار آنها قرار داده است. اینگونه زمین‌ها عشری محسوب می‌شوند.

اما زمین‌هایی که اهالی آن مسلمان نشدند و صلح نمودند و امام زمین‌هایشان را به آنها باز گردانید، بر آنها خراج تعیین می‌گردد.

بنابر این زمین های عشری و خراجی به دار الاسلام تعلق دارند نه دار الحرب.

الدلائل:

ـ فی الدرّالمختار:

(أرض العرب) وهي من حد الشام والكوفة إلى أقصى اليمن (وما أسلم أهله) طوعا (أو فتح عنوة وقسم بين جيشنا والبصرة) أيضا بإجماع الصحابة (عشرية) لأنه أليق بالمسلم.^([1])

ـ وفی ردّالمحتار:

ويحتمل أن يكون احترازا عما وجد في دار الحرب فإن أرضها ليست أرض خراج أو عشر.^([2])

ـ و فی الهندیة:

كل أرض أسلم عليها أهلها طوعا ، فإنها تكون عشرية ، وكذلك كل أرض من أراضي العرب إذا فتحت عنوة وقهرا وأهلها من عبدة الأوثان ، فأسلموا بعد الفتح ، وترك الإمام الأراضي عليهم فهي عشرية.^([3])

ـ وفی شرح مجمع البَحرینِ:

کل أرض فتحها الإمام عنوة وقسمها بین الغانمین، أو أسلم أهلها فهی أرض عشر؛ لأنه لا یجب علی المسلم إبتداء إلا ما یلیق بحاله، والعشر هو الألیق به لما فیه من معنی العبادة؛ ولإن العشر أخف لأنه معلق بنفس الخارج، وکل أرض فتحت عنوة فلم تقسم بل أقر أهلها علیها أو صولحوا علیها فهی أرض خراج، لأن التوظیف علی الکافر إبتداء بالخراج ألیق به.^([4])

([1]) الدرالمختار/ج6/ص249/کتاب الجهاد/دارالحدیث، القاهرة.

([2]) ردالمحتار/ج3/ص303/کتاب الزکاة، باب الرکاز/دارالمعرفة، بیروت: الطبعة الرابعة.

([3]) الفتاوی الهندیة/ج2/ص253/کتاب السیر، الباب السابع: فی العشر والخراج…/دارالفکر، الطبعة الأولی.

([4]) شرح مجمعِ البَحرینِ وَمُلتقَی النَّیرینِ/ج9/ص409/کتاب السیر/دارالفلاح.

و الله اعلم بالصّواب