شخص ثروتمندی که زکات خودش را ادا نکرده، یکی از دوستان او را راهنمایی می کند که فلان شخص فوت کرده است و چند میلیون تومان قرض دار است در حالیکه سرمایه ندارد. شما از اموال زکات خود، برای او کفن تهیه کنید و بدهی او را پرداخت کنید. حال سؤال اینجاست که در این صورت این شخص می تواند از مال زکات برای میت کفن تهیه کند و بدهی های او را پرداخت کند؟
الجواب باسم ملهم الصواب
باید دانست که اصل در ادای زکات، تملیک است. یعنی شخص صاحب نصاب، فقیر را مالک اموال زکات خود بگرداند. در تهیه کفن برای میت، کسی مالک این ملک نمی شود. پس با خرید کفن، زکات وی ادا نمی شود؛ بلکه اگر خواست، تبرعا برای میت کفن بگیرد و زکات مال خودش را در محل ادای زکات، پرداخت کند. وهمچنین با پرداخت وام های میت، به او ثواب این عمل می رسد ولی زکات ادا نمی شود.
الدلائل:
ـ فی الدرّالمختار:
ويشترط أن يكون الصرف (تمليكا) لا إباحة كما مر (لا) يصرف (إلى بناء) نحو (مسجد و) لا إلى (كفن ميت وقضاء دينه).([1])
– وفی البحرالرائق:
(قوله وبناء مسجد وتكفين ميت وقضاء دينه وشراء قنّ يعتق) بالجر بالعطف على ذمي، والضمير في دينه للميت وعدم الجواز لانعدام التمليك الذي هو الركن في الأربعة.([2])
– وفی المبسوط:
(قال:) ولا يجزئ في الزكاة عتق رقبة ولا الحج ولا قضاء دين ميت ولا تكفينه ولا بناء مسجد، والأصل فيه أن الواجب فيه فعل الإيتاء في جزء من المال ولا يحصل الإيتاء إلا بالتمليك فكل قربة خلت عن التمليك لا تجزي عن الزكاة.([3])
([1]) الدرالمختار/ج3/ص341/کتاب الزکاة/باب المصرف/ط: دارالمعرفة.
([2]) البحرالرائق شرح کنز الدقائق/ج2/ص 384/کتاب الزکاة/باب المصرف/دار احیاءالتراث العربی.
([3]) کتاب المبسوط، ج1/الجزء الثانی/186/کتاب الزکاة /باب العشر/ط: دارالفکر، بیروت/ الطبعة الأولی.
و الله اعلم بالصّواب