الجواب باسم ملهم الصواب

وقتی مسلمان یک حیوان حلال گوشت را ذبح میکند، سنت این است که هم روی خود و هم روی ذبیحه را بسوی قبله بکند، و اینکه گفتیم روی ذابح و مذبوحه بسمت قبله باشد، این از احادیث و عبارات فقهی که در ذیل ذکر می گردد، برداشت میشود. چون دربعضی روایات و متون فقهی استقبال ذابح ذکر شده و در بعضی دیگر استقبال ذبیحه آمده است لذا استقبال هر دو سنت می باشد.

نکته دیگر اینکه جهت قبله وسیع میباشد، و ما مأمور به استقبال جهت قبله هستیم و با انحراف تقریبا 45 درجه ای نیز از جهت قبله باز هم حکم قبله از بین نمی رود. لذا توجه به هر دو گنجایش دارد و اینکه کمی روی ذبیحه در وقت ذبح متمایل میشود اشکالی ندارد.

برخی از علمای کرام فرموده اند که هنگام ذبح ذبیحه، مذبح (یعنی جاییکه کارد بر آن گذاشته میشود) بسوی قبله باشد. و چون توجه بسوی قبله سنت میباشد، لذا عمل کردن بر خلاف سنت سبب کراهت ذبیحه میشود، اما ذبیحه حرام نمیشود.

دلائل: 

فی سنن الکبری:

وَأَخْبَرَنَا أَبُو بَكْرٍ الأَرْدَسْتَانِىُّ أَخْبَرَنَا أَبُو نَصْرٍ الْعِرَاقِىُّ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ الْجَوْهَرِىُّ حَدَّثَنَا عَلِىُّ بْنُ الْحَسَنِ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْوَلِيدِ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ عَنْ نَافِعٍ عَنِ ابْنِ عُمَرَ رَضِىَ اللَّهُ عَنْهُمَا : أَنَّهُ كَانَ يَسْتَحِبُّ أَنْ يَسْتَقْبِلَ الْقِبْلَةَ إِذَا ذَبَحَ.^([1])

ـ و فی بدائع الصّنائع:

ومنها” أن يكون الذابح مستقبل القبلة والذبيحة موجهة إلى القبلة لما روينا ولما روي أن الصحابة رضي الله عنهم كانوا إذا ذبحوا استقبلوا القبلة فإنه روي عن الشعبي أنه قال: كانوا يستحبون أن يستقبلوا بالذبيحة إلی القبلة.^([2])

ـ وفی المبسوط:

وَكَذَلِكَ إنْ ذَبَحَهَا مُتَوَجِّهَةً لِغَيْرِ الْقِبْلَةِ حَلَّتْ، وَلَكِنْ يُكْرَهُ ذَلِكَ؛ لِأَنَّ السُّنَّةَ فِي الذَّبْحِ اسْتِقْبَالُ الْقِبْلَةِ هَكَذَا رَوَى ابْنُ عُمَرَ – رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَا – أَنَّ «النَّبِيَّ – صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ – اسْتَقْبَلَ بِأُضْحِيَّتِهِ الْقِبْلَةَ لَمَّا أَرَادَ ذَبْحَهَا» وَهَكَذَا نُقِلَ عَنْ عَلِيٍّ – رَضِيَ اللَّهُ تَعَالَى عَنْهُ -، وَهَذَا؛ لِأَنَّ أَهْلَ الْجَاهِلِيَّةِ رُبَّمَا كَانُوا يَسْتَقْبِلُونَ بِذَبَائِحِهِمْ الْأَصْنَامَ فَأَمَرَنَا بِاسْتِقْبَالِ الْقِبْلَةِ لِتَعْظِيمِ جِهَةِ الْقِبْلَةِ، وَلَكِنَّ تَرْكَهُ لَا يُفْسِدُ الذَّبِيحَةَ.^([3])

ـ وفی التاتارخانیة:

وإذا ذبحها متوجهة إلی غیرالقبلة حلت، ولکن یکره –والله اعلم.^([4])

[1])) ضعیف/ أخرجه البیهقی /ج9 /ص530/رقم الحدیث: 19173/کتاب الضحایا/باب السنة فی أن یستقبل بالذبیحة القبلة. دارالحدیث.

[2])) بدائع الصنائع في ترتيب الشرائع، ج6/ص271/کتاب الذبائح فصل فی شرط حل الأکل فی الحیوان المأکول، دارالکتب العلمیة، الطبعة الثانیة.

([3]) المبسوط، /ج6/ص2000/کتاب الذبائح/ دارالفکر، بیروت: الطبعة الأولی.

([4]) الفتاوی التاتارخانیة،/ج17/ص395 رقم: 27618/کتاب الذبائح / الفصل الثانی فی صفة الذکاة، مکتبه رشیدیه، کویته، الطبعة الأولی.

و الله اعلم بالصّواب