اعوذ بالله من الشیطان الرجیم
بسم الله الرحمن الرحیم
🌿 انسان در مسیر امتحان الهی و حکمتهای نهفته در آن!
✍️ نویسنده: پریسا سروری
📰 ناشر: دعوت نیوز.کام
فهرست مطالب:
– مقدمه
– پذیریش بار امانت
– فلسفه چیرایی امتحان الهی
– از خلیفه شدن تا امتحان شدن
– چرا انسان مورد امتحان قرار میگیرد؟
– آیا تنها انسان مورد امتحان قرار میگیرد؟
– تفاوت بین امتحان الهی و آزمونهای بشری
– موضوع امتحان چیست و ابزارهای امتحان کدام است؟
مقدمه:
یکی از جمله موضوعات بسیار مهم برای تثبیت جهت انسان به سمت دنیا و یا به جانب خداوند ج، دانستن اصل حقیقت فلسفه امتحان الهی در تمام مراحل متفاوت زندگی انسان است. بدون شک که انسان وقتی میتواند به جوانب یک موضوع به درستی پی ببرد که درباره آن مطلب علما شناخت و آگاهی کسب کند. بنابراین انسان نیز برای اتخاذ تصمیم دقیق و موضع گیری درست در خصوص زندگی خویش زمانی وارد میگردد که علما با دلایل به رموزهای نهفته در حکمتهای الهی متوجه گردد.
این مطلب همچنان در طول تاریخ مباحثی زیادی داشته است که متاسفانه جز عدهای اندک که از سرچشمه فیوضات الهی که توسط نایبهای برحق الهی بهرهمند شده بودند، بقیه دست رد بر این حقیقت انکار ناپذیر الهی زده و یا حتی به کلی از وجود خالق لایزال و لم یزال انکار ورزیده اند، که این به درستی عدم درک و کوتاه نظری بشر را نسبت به این موضوع بیان میکند. و به همین دلیل انسانها کمتر متوجه موضوع امتحان در دنیا گشته و بیشتر به این و آن های سرگرم کننده مصروف گشته اند، گویا دنیا برای همیشه و جاویدانه است.
مگر آیا دقت نمیکنند که انسانهای قبل از آنها نیز با داشتن تمام قدرت و ثروت فراوان باز هم رفته اند و هیچ متاعی جز اعمال شان برای شان باقی نماند و رفتند؟
بنابراین آشکار سازی موضوع فوق و بیان اصل مطالب آن ضروری به نظر میرسد. که انشاءالله به یاری حضرت باری جلجلاله در مقاله کوچک ذیل روی آن بحث خواهد شد.
کلید واژه: انسان؛ امتحان الهی؛ حکمتهای نهفته در آن
پذیریش بار طاعت:
در آنجا که خداوند جلّجلاله، بار امانت (طاعات) را بر آسمانها، زمین و کوهها عرضه کرد، همگی از سنگینی آن عذر خواستند. تنها انسان بود که گام پیش نهاد و آمادگی پذیرش آن را اعلام کرد:
﴿إِنَّا عَرَضْنَا الأَمَانَةَ عَلَى السَّمَاوَاتِ وَالأَرْضِ وَالْجِبَالِ فَأَبَيْنَ أَنْ يَحْمِلْنَهَا وَأَشْفَقْنَ مِنْهَا وَحَمَلَهَا الإِنسَانُ إِنَّهُ كَانَ ظَلُومًا جَهُولًا﴾
ترجمه: همانا ما امانت را بر آسمانها و زمین و کوهها عرضه کردیم، پس از حمل آن سر باز زدند و از آن بیمناک شدند؛ و انسان آن را بر دوش گرفت، که او ستمپیشه و نادان بود.
بدینگونه انسان با پذیرش بار امانت حضرت کردگار، مسیر بندگی و سلوک الیالله و رسیدن به مقام قرب الهی را برگزید. اساساً پیشکش شدن مقام خلافت برای حضرت آدم علیهالسلام نیز از همین پیشقدمی سرچشمه گرفت.
حضرت آدم علیهالسلام آگاه بود که کاری که میپذیرد، در برابر پاداش عظیمی که پروردگارش عطا میکند، شایسته هرگونه فداکاری و جانبازی است. چرا که او جلوههای زیبایی، کمال، جلال و جمال الهی را مشاهده کرد و با خود سنجید که خداوند ج از او چه میخواهد؟ جز آدمگری و بندگی.
بر این اساس، برای اثبات صدق این ادعا در پذیرش طاعت، اقتضا میکرد تا این ادعا در میدان عمل و صحنههای زندگی در گذر با آزمون های واقعی را به ثبت برساند. و بدین سان انسان کاندید امتحان الهی گشت.
فلسفه چیرایی امتحان الهی و حکمت آن:
این مسلم سخنیست و بهیقین میدانیم خداوند متعال، به همه حالات و زمانهای ما آگاه است؛ چه گذشته، چه حال و چه آینده. اما این پرسش اساسی مطرح میشود که خداوند چه نیازی به امتحان کردن انسان دارد؟ آیا این امتحان برای آن است که چیزی را برای خود ثابت کند؟
با دقت درمییابیم که انسانها، هنگامی که چیزی را میسازند، نوعیت و مدت کارکرد آن را میدانند و حتی برای آن تاریخ انقضا تعیین میکنند. به همین قیاس، خداوند متعال نیز با علم قدیم و شناخت کاملی که از انسان و فطرت او دارد، میداند که انسان در طول دوران حیات خویش، چگونه «فیلم زندگی» خود را با کارگردانی اراده و انتخاب خویش رقم خواهد زد.
اما اگر پیش از این فرآیند، خداوند انسان را مستقیماً وارد بهشت یا دوزخ میساخت، انسان بیتردید زبان به ادعا و گلایه میگشود و میگفت: «چرا مرا بدون امتحان عذاب میدهید؟ در حالی که شاید من انسانی نیکو میبودم و سزاوار پاداشی دیگر.»
از همینرو، خداوند متعال اراده فرمود که انسان در صحنههای آموزش و ابتلای دنیا حاضر شود تا با علم مشاهداتی و تحققیافته، حجتی روشن و اقناعکننده برای هر انسان فراهم آید؛ حجتی که در پرتو آن، هیچکس در برابر سرنوشت خویش، جای اعتراض و بهانه نداشته باشد.
و همچنان بدون شک که خدای منان ذات با حکمت است و اراده وی مالامال از حکمتهای فراوان است. به همین اساس این امتحان نیز دارای حکمتهای بسیاری است که ذیل روی آن بحث خواهیم کرد.
１- قرار گرفتین در چنین امتحانی و آمدن در این دنیا، و دیدن واستفاده کردن از نعمات فراوان الهی را باید لطف خدای بزرگ بدانیم که از سرچشمه الرحمانی خویش برای ما مفت و رایگان اعطا کرده است و دقت کنیم که اگر از راه اعمال صالحه بکوشیم و همت کنیم میتوانیم برای همیشه از سرچشمه الرحیمی وی تعالی ج بهرهمند شویم.
２- برای تعیین جهت کردن انسان به اراده خودش تا بهانهای برای ادعای وی در انتخاب مسیر درست یا نادرست نباشد.
３- انسان با عبوراز اندک کشمکشها با نفس و شیطان لیاقت و صفائیت حضور به بارگاه حضرت رب ج را دریابد.
４- تحقق یافتن صفت عدالت خدای متعال در تمیز بین طبقات لایق و نالایق قرب وی ج.
５- تمیز و تشخیص مخلصین واقعی از ادعاداران دروغین.
و بسیاری حکمتهای دیگری نیز میباشد که اگر دقت و تفکر کنید، دریافت خواهید کرد.
از خلیفه شدن تا امتحان شدن:
پیش از خلقت انسان و انتخاب او به عنوان خلیفه خدا در زمین، عزازیل (ابلیس) به سبب عبادتهای فراوان، این مقام را شایستهی خود میدانست و گمان میکرد پس از خداوند متعال، والاترین مرتبه از آنِ اوست
در این هنگام، پروردگار حکیم از تصمیم خویش پرده برداشت و فرمود: ﴿وَإِذْ قَالَ رَبُّكَ لِلْمَلَائِكَةِ إِنِّي جَاعِلٌ فِي الْأَرْضِ خَلِيفَةً) (سوره بقره، آیه ۳۰) ترجمه: و هنگامی که پروردگارت به فرشتگان گفت: من در زمین جانشینی (خلیفهای) قرار خواهم داد.
و سپس با وجود ملاحظاتی که خداوند به حکمت خویش میدانست، انسان را آفرید و مقام خلافت را به او عطا کرد. اینچنین وقتی مقام خلافت به انسان داده میشو د، در حقیقت نعمت خاصی است که به یک موجود یا قوم داده میشود، که هم نکات مثبت و هم نکات منفی خویش را دارا است. نکات مثبت آن رفتن به بهشت و دیدار خداجلجلاله و نکات منفی آن این است که اگر به آنچه مکلف است انجام ندهد به عواقب آن نیز گرفتار خواهد شد.
این فرمان، خشم و ناراحتی عزازیل را برانگیخت. او به جای تسلیم در برابر اراده الهی، زبان به اعتراض گشود و کوشید با دلیلتراشی، خود را برتر از انسان نشان دهد: ﴿قَالَ مَا مَنَعَكَ أَلَّا تَسْجُدَ إِذْ أَمَرْتُكَ ۖ قَالَ أَنَا خَيْرٌ مِّنْهُ ۖ خَلَقْتَنِي مِن نَّارٍ وَخَلَقْتَهُ مِن طِينٍ﴾ (سوره اعراف، آیه ۱۲) ترجمه: خداوند فرمود: چه چیز تو را بازداشت که چون فرمانت دادم سجده نکنی؟ گفت: من از او بهترم؛ مرا از آتش آفریدی و او را از گل.
اما چه کسی میتواند در برابر تصمیم و اراده خداوند سر مخالفت بردارد؟ این تکبر و ادعای جاهلانه، سبب سقوط عزازیل از مقام پیشینش شد: ﴿قَالَ فَاهْبِطْ مِنْهَا فَمَا يَكُونُ لَكَ أَن تَتَكَبَّرَ فِيهَا فَاخْرُجْ إِنَّكَ مِنَ الصَّاغِرِينَ﴾ (سوره اعراف، آیه ۱۳) ترجمه: فرمود: از آن مقام فرود آی؛ تو را نرسد که در این جایگاه تکبر ورزی. بیرون رو که تو از خوارشدگانی.
پس از این رانده شدن، ابلیس بهجای توبه، راه لجاجت را برگزید و سوگند یاد کرد که انسان را گمراه سازد: ﴿قَالَ فَبِمَا أَغْوَيْتَنِي لَأَقْعُدَنَّ لَهُمْ صِرَاطَكَ الْمُسْتَقِيمَ﴾ (سوره اعراف، آیه ۱۶) ترجمه: گفت: به سبب آنکه مرا گمراه ساختی، حتماً بر سر راه راست تو در کمین آنان مینشینم.
و ادامه داد: ﴿ثُمَّ لَآتِيَنَّهُم مِّن بَيْنِ أَيْدِيهِمْ وَمِنْ خَلْفِهِمْ وَعَنْ أَيْمَانِهِمْ وَعَن شَمَائِلِهِمْ وَلَا تَجِدُ أَكْثَرَهُمْ شَاكِرِينَ﴾ (سوره اعراف، آیه ۱۷) ترجمه: سپس از پیش رو و از پشت سر و از راست و از چپ آنان به سراغشان میآیم، و بیشترشان را شکرگزار نخواهی یافت.
فلِهٰذا از آن پس، شیطان بهعنوان دشمن قسمخورده انسان وارد میدان تقابل شد و مبارزهای آشکار و پنهان را با حضرت انسان آغاز کرد؛ مبارزهای که هدف آن، سلب آرامش از انسان در تمام صحنههای زندگی و القای این ادعاست که انسان شایستگی مقام خلافت الهی را ندارد. این دشمنی صریح، خود در کلام خداوند چنین اعلان شده است: ﴿إِنَّ الشَّيْطَانَ لَكُمْ عَدُوٌّ فَاتَّخِذُوهُ عَدُوًّا﴾ (سوره فاطر، آیه ۶) ترجمه: همانا شیطان دشمن شماست، پس او را دشمن بگیرید.
بدینسان، صحنههای ابتلا، آزمایش و کشمکش دائمی بشر با موجودی سرسخت و لجوج شکل گرفت؛ صحنههایی که حیات دنیوی انسان را به میدان امتحان تبدیل کرد. تا قهرمانان واقعی از أولاد بشر را جدا کرده و برای شان آنچه لایق و شایسته از از گنجینه نهان خود بهرهمند شان سازد و برعکس منکرین و فاسقین و ظالمین را به سزای اعمال شان برساند. خداوند متعال این حقیقت را چنین بیان میفرماید: ﴿الَّذِي خَلَقَ الْمَوْتَ وَالْحَيَاةَ لِيَبْلُوَكُمْ أَيُّكُمْ أَحْسَنُ عَمَلًا﴾ (سوره ملک، آیه ۲) ترجمه: همان کسی که مرگ و زندگی را آفرید تا شما را بیازماید که کدامیک نیکوکارترید.
چرا انسان مورد امتحان الهی قرار میگیرد؟
نظر به مطالبی که گفته آمد انسان با پذیریش بار امانت الهی و انتخاب شدن به عنوان خلیفه خدا زمین و زمان و سپس دشمنی سرسخت عزازیل (شیطان)، میبایست در سراچه عالم فنا باز صحنههای امتحان الهی را سپری کند.
و از این منظر، روشن میشود که انسان اساساً برای دادن امتحان در صحنههای آزمون این جهان آفریده شده است؛ امتحانی که غرض آن، تثبیت جهتگیری انسان به یکی از دو سوی حقیقت است: صانع یا مصنوع، خالق یا مخلوق. این اختیار و انتخاب آگاهانه، جوهره آزمون انسان بهشمار میآید.
پروسه تثبیت جهان انسان یک فرایند یک کوتاه مدت، قولی و زبانی نیست، بلکه حقیقتی است که انسان باید در تمام عرصههای زندگی چه شب، چه روز، فصول اربعه، در أوقات غم، شادی، دارایی، ناداری وغیره همه حالات متوجه آن باشد. هر لحظه متوجه نیات، اقوال و أفعال خود بوده و همواره در کسب رضای خدا ج باشد، بدین معنی که بالاترین ترس، حضور و محبت را نسبت به خدا ج داشته باشد.
آیا تنها انسان مورد امتحان قرار میگیرد؟
انسان تنها موجودیست که مورد امتحان الهی قرار میگیرد. چنانچه مسلم است هر صلاحیت، به دنبال خویش نیز مسولیت ها را به همراه دارد، بطور مثال انتخاب شدن به عنوان ریس یک مملکت طبعاً جایگاه و ارزشمندی یک مقام بالا را به انسان نسبت میدهد، و مسلماً در کنار آن نیز دارای یک سلسله مسولیتها نیز میباشد که در انجام آن مکلفت است. و وقتی میتواند به عنوان یک مدیر فعال و قابل تایید شناخته شود که در امور مأوله خود سهم فعال و بارزی داشته باشد. اینچنین انسان نیز وقتی به عنوان خلیفه انتخاب میشود و بار امانت الهی را به دوش میگیرد و از امتیازات این مقام برتر همه موجودات میشود، پس در کنار آن نیز یک سلسله مسولیتها و وظایف نیز به عهدهاش قرار میگیرد.
و خدای متعال برای انجام این امتحان اسباب و آلاتی را فراهم کرده است که انسان بتواند به راحتی با اندکی توجه مسیرهای درست را غرض طی مراحل امتحان موفقانه داشته باشد. بطور مثال همه موجودات را به اشکال و انواع متفاوت خلق نموده و اختیار و تسلط بر آنها را فقط برای حضرت انسان داد و همه را رام او ساخت. تصرف بر زمین و آسمان، بحر و بر، زیر زمین و عمق ابحار همه به تسلط وی است. موجودات متفاوت در جایها و مکانهای گوناگون سطح، عمق یا هوا، معادن متنوعه وغیره در معرض استفاده انسان است. و هر گونه که خواهد به اختیار و طبق میل خود از آنها به نفع خود کارگیریها میکند. و خدای متعال همین اراده و اختیار را برایش داده است تا با دیدن و استفاده از آن، بیشتر خدا ج را شناخته، گرایش بیشتر به سمت خالق اکبر داشته باشد و هنرنمایی خدا ج را دیده و از الطاف الهی در خود شاکر، و مسئولانهتر گردد.
به این اساس دیده میشود که هیچ موجود دیگری نیست جز انسان که از این همه نعما برخورد دارد باشد، بنابراین موجودیت این همه نعما صرف برای انسان است، و انسان به غرض دادن امتحان و استفاده از این نعما و کسب شناخت و معرفت بیشتر به خدا ج، شکر نعمت و عجز در مقابل قدرت بیچون پ چرای پروردگار ج است.
تفاوت بین امتحان الهی و آزمونهای بشری:
چنانچه هوایدا است امتحان های دنیوی توسط انسانها اخذ میگردد و ناظر آنها نیز خود انسان است، که در زمانهای متفاوت و نظر به رشته و مضمون آن برای بالابردن سطح علمی و جایگاه علمی انسانهاست و ثابت کننده این موضوع که طرف مقابل درس خوانده و لیاقت رفتن به یک مرحله بالاتر را دارد. اما برعکس امتحانی که خدا ج از انسان میگیرد، ناظر آن خودش بوده و از تمام حالات انسان از زمان مکلفیت به امور شریعت که تا زمان مرگ ادامه دارد اخذ میشود و هدف آن جدایی حق و باطل و کامیابان و ناکامان هستند. تا به درستی روشن گردد که کیها لیاقت رفتن به بهشت را دارند و کیها نه تا در نتیجه هر کس به پاداش اعمال خود دست یابد.
موضوع امتحان چیست و ابزارهای امتحان کدام است؟:
خداوند ج موضوع امتحان انسان را مصروفیتها و مکلفیتهای انسان گذاشته است، اینکه در عین مصروفیت چگونه متوجه اعمال خود میباشیم یا خیر. همین قسم نعمتهای فراوان، فرصت، ثروت و قدرت، سختیها و مصایب، ناتوانی و مشکلات و غیره در مسیر این امتحان انسان قرار دارد که در حالات متفاوت شبانه روزی مورد امتحان قرار میگیرد. امری مسلم است که در جریان اینها انسان با داشتن امتیاز اختیار و اراده به انجام امور میتواند برگزیند که کدام مسیر را انتخاب کند.
نتیجهگیری:
به مطالعه موارد بالا ثابت میشود که پروسه امتحان الهی از همه انسانها در طول دوران حیات شان اخذ شدنی است. و این موضوع چنان اهمیتی دارد که هدف از ساختار کلی زندگی انسان را تشکل میدهد که در پرتو آن انسانها باید جهت درست را به اساس اراده خود انتخاب کنند، نه انتخاب جهت به سمت دنیای فانی و اشیای سرگرم کننده آنی و فآنی که الحق هیچ یک تکافو کننده اصل نیازمندی های بشری و فطری انسان بوده نمیتواند.
به این لحاظ دانستن اصل موضوع امتحان الهی، کسب آگاهی دقیق در این خصوص و ارایه معلومات درست برای انسان خود انگیزه ایست برای زیستن در پرتو وحدت و عدالت و عدم اچ و تقابل با بقیه انسانها به غرض کسب منافع فردی و دنیوی خویش.
پیشنهادات:
توصیه میشود که برای همه علما و دانشمندان و جوانان صاحب درد و درک عالم اسلام تا این حقیقت مسلم را که امروزه کمتر توجه میشود را دوباره احیا نموده و با دلایل و استدلال علمی و منطقی تلقین و تثبیت نمایند.
د دعوت نیوز رسنیز مرکز ملاتړ وکړئ
له موږ سره د مرستې همدا وخت دی. هره مرسته، که لږه وي یا ډیره، زموږ رسنیز کارونه او هڅې پیاوړی کوي، زموږ راتلونکی ساتي او زموږ د لا ښه خدمت زمینه برابروي. د دعوت نیوز رسنیز مرکز سره د لږ تر لږه $/10 ډالر یا په ډیرې مرستې کولو ملاتړ وکړئ. دا ستاسو یوازې یوه دقیقه وخت نیسي. او هم کولی شئ هره میاشت له موږ سره منظمه مرسته وکړئ. مننه
Support Dawat News Media Center
If there were ever a time to join us, it is now. Every contribution, however big or small, powers our journalism and sustains our future. Support the DawatNews Media Center from as little as $/€10 – it only takes a minute. If you can, please consider supporting us with a regular amount each month. Thank you