در محله¬مان یک مسجد کوچکِ قدیمی داریم که یک گنبد و مناره ای دارد، در زمین دیگری یک مسجد بزرگ دیگری ساخته و آن را فعال کردیم، الآن در آن نماز میخوانیم، و آن مسجد قبلی غیر فعال شده، حالا آیا می توان آن مسجد قدیمی را حجره برای جماعت تبلیغ یا انبار برای مصارف مسجد جدید قرار دهیم؟ بعضی می گویند حتما باید مناره و گلدسته آن را خراب کنید و گودی محراب آن را گل بگیرید، آیا چنین چیزی ثابت است یا خیر؟
الجواب باسم ملهم الصواب
در صورتیکه یک قطعه زمین برای مسجد وقف گردید، تا قیام قیامت حیثیت مسجد را دارد، هرچند کسی در آن نماز نخواند. البته از آنجاییکه مسجد از جمله اوقاف است، لهذا استفاده کردن از آن برای کارهای وقفی و دینی از جمله مکتب و یا مصارف مسجد(حجره برای جماعت تبلیغ و..) جایز است، بشرطیکه احترام و آدابی که در مسجد رعایت کرده میشوند، نیز در آنجا نیز رعایت گردند.
و گنبد و محراب آن نیز به حالت خود گذاشته شوند تا که معلوم شود که این مسجدی است و نیز اینکه در آینده کسی آن را بنابر اغراضی در ملکیت خود درنیاورد و از آن استفاده شخصی نبرد.
الدلائل:
ــ في الدرّ:
(ويزول ملكه عن المسجد والمصلى) بالفعل و(بقوله جعلته مسجدا) عند الثاني (وشرط محمد) والإمام (الصلاة فيه) بجماعة.([1])
ــ وأیضا فیه:
(ولو خرب ما حوله واستغني عنه يبقى مسجدا عند الإمام والثاني) أبدا إلى قيام الساعة (وبه يفتی) حاوي القدسي.([2])
ــ وفي الرّد:
قوله: (ولو خرب ما حوله) أي ولو مع بقائه عامرا وكذا لو خرب وليس له ما يعمر به وقد استغنى الناس عنه لبناء مسجد آخر. قوله: (عند الإمام والثاني) فلا يعود ميراثا ولا يجوز نقله ونقل ماله إلى مسجد آخر سواء كانوا يصلون فيه أو لا وهو الفتوى. حاوي القدسي. وأكثر المشايخ عليه. مجتبى. وهو الأوجه فتح اهـ. بحر.([3])
ــ وفي أحسن الفتاوی:
تعمیر مکتب عوض مسجد قدیم
سوال: آیا تبدیل نمودن مسجد قدیم که في الحال در آن نماز گذاریده نمیشود، به مکتب جواز دارد یا خیر؟ بینوا توجروا.
الجواب باسم ملهم الصواب:
در صورتیکه یک قطعه زمین برای مسجد وقف شده تا دم قیامت حیثیت مسجد را دارد با وجودیکه کسی در آن نماز نخواند. البته شروع نمودن تعلیم دینی در آن تحت چند شرایط جواز دارد:
1ــ باید معلم عوض اجرت درس ندهد بلکه بر وظیفه بقدر ضرورت اکتفاء کند.
2ــ اطفال صغیر بیشعور داخل مسجد آورده نشوند.
3ــ ادب و احترام مسجد را کاملا مراعات کنند.([4])
([1]) الدر المختار/ج6 /ص546 /کتاب الوقف /مطلب فيما لو خرب المسجد أو غيره /دارالمعرفة.
([2]) الدر المختار/ج 6/ص550 /كتاب الوقف /مطلب فيما لو خرب المسجد أو غيره /ط: دار المعرفة.
([3]) رد المحتار/ج 6/ص550 /كتاب الوقف /مطلب فيما لو خرب المسجد أو غيره /ط: دارالمعرفة.
([4]) احسن الفتاوی، ترجمه فارسی: مولوی نصر الله منصور /ج6 /ص330 /کتاب الوقف /باب المساجد /مکتبه فریدیه، پشاور.
و الله اعلم بالصّواب