اگر فرد ذمی که در کشور مسلمین اقامت گزیده است با همسرش ایلاء کند به اینصورت که به نام و صفات الهی سوگند یاد کند که با همسرش به مدت چهار ماه رابطه جنسی برقرار نکند، آیا چنین سخنی از شخص کافر ذمی بعنوان ایلاء حساب میشود یا خیر؟ و آیا در صورت حانث شدن و انجام رابطه جنسی قبل از پایان چهار ماه کفاره بر وی لازم میگردد یا خیر؟ همچنین بفرمایید اگر بغیر از نامها و صفات الهی بر روزه، حج و… سوگند یاد کند بازهم میتوان به کافر ذمی ایلاء کننده گفت یا خیر؟
الجواب وبالله التوفیق
چنین فردی اگر به اسما و صفات الهی سوگند یاد کند ایلاء کننده بشمار میرود، اما چنانچه سوگندش را شکست و قبل از پایان چهار ماه با همسرش رابطه جنسی برقرار نمود کفارهای بر وی نخواهد بود.
اما راجع به اینکه بغیر از اسما و صفات الهی همچون حج، روزه و… سوگند یاد نمود، باید عرض شود که ایلاء کننده بشمار نمیرود.
الدلائل:
ـ فی الدرّالمختار:
وركنه الحلف (وشرطه محلية المرأة)… (وأهلية الزوج للطلاق) وعندهما للكفارة (فصح إيلاء الذمي) بغير ما هو قربة.([1])
ـ وفی ردّالمحتار:
(قوله: فصح إيلاء الذمي) أي عنده لا عندهما، لكن كل من القولين ليس على إطلاقه لأنه إيلاء بما هو قربة محضة كالحج لا يصح اتفاقا، وبما لا يلزم كونه قربة كالعتق يصح اتفاقا، وبما فيه كفارة كوالله لا أقربك يصح عنده لا عندهما كما في البحر وغيره (قوله: بغير ما هو قربة) أي محضة، احترز به عن نحو الحج والصوم كما علمت.([2])
ـ وفی الأَصْل:
يستدل في الأصل بعمومات القرآن. فمثلاً يستدل أبو حنيفة على صحة إيلاء الذمي بعموم قوله تعالى: [لِلَّذِينَ يُؤْلُونَ مِنْ نِسَائِهِمْ …]. ويرى أبو يوسف والشيباني أن الذمي مخصوص من الآية لأنه لا تجب عليه الكفارة إذا حنث في يمينه.([3])
([1]) الدرالمختار/ج5/ص63/کتاب الطلاق/باب الإیلاء/دار المعرفة.
([2]) ردالمحتار/ج5/ص63/کتاب الطلاق/باب الإیلاء/دارالمعرفة، بیروت/الطبعة الرابعة.
([3]) الأَصْل/المقدمة/ص233/دراسة کتاب الأصل من الناحیة الأصولیة/مکتبةُ الاحرار، نیُواده مردان.
و الله اعلم بالصّواب