الکول څه شی دی؟
الکولونه هغه کیمیاوي مرکبات دي چې د هایدروکاربونونو څخه جوړ شوي وي او د زهري موادو په ډله کې شمېرل کېږي.
الکول یوه داسې مایع ده چې:
ژر تبخیرېږي
توند او سوزونکی خوند لري
لومړی ځل الکول د محمد زکریا رازي له خوا د شرابو د تقطیر له لارې ترلاسه شو.
د الکولو کیمیاوي ځانګړتیاوې
د هایدروکسیل (OH) ګروپ لري
له اسیدونو سره تعامل کوي او ایستر جوړوي
په اسانه سره اکساید کېږي او الدیهاید یا کیتون تولیدوي
عموماً غیر الکترولایت مواد دي.
د الکولو مهم ډولونه
۱. میتایل الکول (Methanol)
د لرګي له تقطیر څخه ترلاسه کېږي
ډېر زهري دی
حتی لږ مقدار یې هم د ړندېدو سبب کېږي
زیات مقدار یې د مړینې لامل ګرځي
۲. ایتایل الکول (Ethanol)
له قندونو او نشایستو د تخمر له لارې ترلاسه کېږي
په طبابت او صنعت کې کارول کېږي
د الکولي مشروباتو اصلي ماده ده
الکول په بدن کې څه کوي؟
د معدې او کولمو له لارې جذبېږي
وینې ته داخلیږي او ټول بدن ته خپرېږي
شاوخوا ۹۵٪ یې په ځیګر کې میتابولیزم کېږي
پاتې برخه د ادرار، خولو او تنفس له لارې خارجېږي.
د بدن پر غړو د الکولو اغېزې
۱. پر عصبي سیستم
شعور له منځه وړي
تعادل خرابوي
خبرې کول ستونزمن کوي
زیات مقدار یې د مرګ سبب ګرځي
۲. پر زړه او رګونو
د رګونو پراخوالی (توسع)
د دروغجنې تودوخې احساس
د سړې هوا خطر زیاتوي
۳. پر ادرار
د ادرار اندازه زیاتوي (د ADH هورمون کموي)
۴. پر معده
د معدې مخاطي غشا زیانمنوي
مزمن التهاب رامنځته کوي
۵. هورموني اغېزې
د تستوسترون کموالی
د اندوکرین سیستم ګډوډي
۶. نورې ناروغۍ
دوامداره الکول څښل د لاندې ستونزو سبب کېږي:
د ځیګر سیروز
د زړه ناروغۍ
د دماغ اختلالات
د حافظې کمزوري
سرطانونه (ځیګر، خوله، ستونی، پانقراس)
سوء تغذیه
نقرس (د یوریک اسید زیاتوالی)
د الکولو زهریت (تسمم)
نښې:
بې هوشي (کوما)
نا ارامي او تشویش
د تنفس ستونزې
درملنه:
د معدې پاکول (لواژ)
مصنوعي تنفس (که اړتیا وي)
ګلوکوز ورکول
د فشار کنټرول
د میتایل الکول خطر
په بدن کې په فورمالدیهاید او فورمیک اسید بدلېږي
د ړندېدو او مړینې سبب کېږي.
پایله
الکول که څه هم په طبابت او صنعت کې ګټې لري، خو:
بې ځایه استعمال یې خطرناک دی
د بدن ډېرو غړو ته زیان رسوي
د ټولنې لپاره هم ستونزې جوړوي
نو غوره ده چې له الکولو څخه ځان وساتو او د سالم ژوند لار خپله کړو.
که غواړې، زه کولی شم دا متن نور هم لنډ، ادبي، یا د پریزنټېشن (سلایډونو) په بڼه درته جوړ کړم.